Hygenhund - norweski pies tropiący do samodzielnej pracy łowieckiej

Hygenhund - norweski pies tropiący do samodzielnej pracy łowieckiej

W chłodny jesienny poranek w południowo-wschodniej Norwegii hygenhund godzinami idzie tropem zająca lub lisa, sam i głośno szczekając, bez konieczności kierowania przez myśliwego. Taki obraz kryje się za tą rasą: średniej wielkości pies o prostokątnej budowie, z czerwonobrązową lub czarno-brązową sierścią, hodowany do polowania na zające i lisy. W źródłach opisuje się go jako przyjaznego i chętnego do nauki, ale z silnym instynktem łowieckim, który ujawnia się wcześnie. Potrzebuje przestrzeni, wielu godzin na świeżym powietrzu i właściciela z jasnym planem, a rzadko pasuje do życia bez polowań lub pracy w tropie. Największą wadą jest skrajna rzadkość rasy: populacja jest mała, szczenięta pochodzą niemal wyłącznie z Norwegii, a wybór hodowców dbających o zdrowie jest ograniczony.

Specyfikacja rasy

• Nazwa oficjalna: Hygenhund, wzorzec FCI nr 266 (angielska: Hygen Hound)
• Synonimy: Hygenstövare (szwedzka), Hygenbracke (niemiecka), Chien courant de Hygen (francuska), hygeninajokoira (fińska); ustalonej polskiej nazwy nie znaleziono
• Pochodzenie: Norwegia
• Status uznania: ostatecznie uznana przez FCI; obecny wzorzec pochodzi z 9 sierpnia 1999 r.
• Pierwotna funkcja: pies tropiący (gończy) do polowania na zająca i lisa
• Grupa rasowa: grupa FCI 6, sekcja 1.2 (gończe średniej wielkości), z próbą pracy
• Wysokość w kłebie: samiec 50-58 cm (idealnie 54 cm), suka 47-55 cm (idealnie 51 cm)
• Waga: nie określona we wzorcu rasy; nie znaleziono wiarygodnych średnich dla rasy
• Długość życia: nie znaleziono danych dla rasy; dla średniej wielkości psów często podaje się 10-13 lat (orientacyjnie, nie dane rasowe)
• Sierść: prosta, gęsta, błyszcząca, najlepiej nieco szorstka i niezbyt krótka
• Umaszczenie: czerwonobrązowe lub żółtoczerwone (często z czarnymi cieniowaniami), czarne z podpalaniem lub białe z czerwonobrązowymi, żółtoczerwonymi lub czarno-podpalanymi plamami
• Poziom ruchu: wysoki, z naciskiem na wielogodzinne tropienie w spokojnym tempie
• Wyzwanie szkoleniowe: średnie do wysokiego, głównie z powodu instynktu łowieckiego i samodzielności
• Poziom pielęgnacji: niski do średniego
• Zostawanie samemu: ograniczone; zob. sekcję poniżej
• Klimat: pochodzi z chłodnego klimatu; skrajny upał wymaga uwagi
• Początkujący: niezalecana

Szybki test dopasowania

Może pasować, jeśli:

• jesteś myśliwym lub prowadzisz aktywne życie z dużą ilością czasu w lesie, na wrzosowiskach lub w innym otwartym terenie;
• jesteś gotów szukać rzadkiego psa z Norwegii i skontaktować się ze związkiem rasy;
• masz cierpliwość do samodzielnego psa wechówki, który potrafi tropić godzinami;
• mieszkasz na solidnie ogrodzonej posesji i masz tolerancyjnych sąsiadów.

Prawdopodobnie nie pasuje, jeśli:

• szukasz psa do towarzystwa, który niezawodnie zostanie obok Ciebie bez smyczy;
• mieszkasz w szeregowcu lub mieszkaniu z cienkimi ścianami;
• nie masz doświadczenia z psami myśliwskimi i z opanowywaniem instynktu łowieckiego;
• masz w domu lub ogrodzie koty, króliki albo inne małe zwierzęta i chcesz, by tak zostało.

Nazwa, uznanie i rasy pokrewne

Nazwa pochodzi od norweskiego prokuratora Hansa Fredrika Hygena, który zapoczątkował hodowlę. Norweski Związek Kynologiczny (NKK) jest organizacją zarządzającą rasą, a FCI umieściła norweski wzorzec w grupie 6. Uwaga: nazwę czasem myli się ze słowem higiena, ale nie ma z nim nic wspólnego.

Pokrewne są inne norweskie psy gończe, zwłaszcza dunker i haldenstøver. Według szwedzkiego związku kynologicznego hygenhund jest nieco krótszej budowy niż dunker i ma krótszą, szerszą głowę. Obie rasy otrzymały w 1902 r. własne wzorce. W latach dziewięćdziesiątych wprowadzono kilka dunkerów, aby poszerzyć populację, więc rasy są genetycznie bliższe, niż sugerują ich odrębne nazwy. Nie istnieje uznana odmiana ani krzyżówka pod nazwą hygenhund.

Historia i pierwotna funkcja

Około 1830 r. Hans Fredrik Hygen zaczął w Norwegii Wschodniej hodowlę lokalnych psów tropiących do polowania na zająca i lisa. Jego synowie kontynuowali pracę, a jeden z nich w 1902 r. uczestniczył w założeniu specjalnego klubu norweskich psów do polowania na zające i lisy. W tym samym roku spisano osobne wzorce dla hygenhunda i dunkera. W latach 1925-1934 NKK połączył hygenhunda z dunkerem; później ponownie je rozdzielono.

Pies pracuje sam, podąża nosem za zapachem zwierzyny i przy tym szczeka. W praktyce oznacza to wytrzymałość, samodzielne podejmowanie decyzji i brak oglądania się na właściciela. Szwedzki związek kynologiczny wspomina też, że pies powinien pracować, nie goniąc saren. Pokazuje to, że instynkt łowiecki ma być ukierunkowany i jednocześnie do opanowania. Rasa występuje do dziś przede wszystkim w Norwegii.

Wygląd i cechy fizyczne

Wzorzec opisuje średniej wielkości, mocnego i zwartego psa o prostokątnej budowie i mocnej linii grzbietu. Grzbiet jest prosty i mocny, lędźwie szerokie i umięśnione, klatka piersiowa długa i głęboka: jej głębokość wynosi około połowy wysokości w kłebie. Brzuch jest tylko lekko podciągnięty.

Głowa jest średniej wielkości, umiarkowanie szeroka i nieciężka, z lekko klinowatym pyskiem, który nie jest szpiczasty. Czaszka jest lekko wysklepiona, stop wyraźny, a nos czarny. Oczy są ciemnobrązowe, nie wypukłe, o spokojnym, poważnym wyrazie. Uszy są osadzone na średniej wysokości, cienkie, miękkie i zaokrąglone, wiszą lekko odstając od policzków. Ogon jest gruby u nasady, zwęża się ku końcowi, sięga stawu skokowego i jest noszony prosto lub lekko uniesiony. Kończyny są suche i mocne, z wysokimi, wysklepionymi, zwartymi łapami i twardymi poduszkami. Podwójne pazury wilcze są niepożądane.

Sierść jest prosta i gęsta, najlepiej nieco szorstka w dotyku i błyszcząca. Tylna część ud i ogon mogą mieć nieco obfitsze włosy. Kolory powinny być wyraźnie od siebie oddzielone. Wzorzec nie opisuje różnic między szczeniakiem a dorosłym psem; samce są według wzorca nieco wyższe od suk.

Charakter i temperament

Szwedzki związek kynologiczny opisuje hygenhunda jako przyjaznego, chętnego do nauki i zwykle spokojnego w kontakcie z ludźmi. Pasuje to do psa myśliwskiego, który nie musi być ostry. Wzorzec wyklucza psy agresywne i nadmiernie lękliwe.

To, co wynika z funkcji, to więcej niż samo bycie miłym. Pies tropiący podejmuje samodzielne decyzje, trzyma trop i nie daje się łatwo od niego odciągnąć właścicielowi. Spodziewaj się więc psa, który chętnie współpracuje w domu i w ogrodzie, ale na zewnątrz, gdy tylko wyczuje zapach, na jakiś czas znika w swoim świecie. Może być głośny, bo szczekanie należy do jego pracy. Poszczególne osobniki różnią się.

Dzieci, psy, koty i goście

• Niemowlęta i małe dzieci: brak danych dla rasy; zawsze aktywnie nadzoruj i zapewnij psu własne miejsce odpoczynku.
• Starsze dzieci: pasuje do dziecka, które chodzi razem z psem, bawi się w szukanie i spokojnie się z nim obchodzi; pies nie jest towarzyszem dzikich zabaw.
• Nieznane psy: z natury poluje sam i brak danych dla rasy o kontaktach z obcymi psami; budowanie kontaktów prowadź spokojnie.
• Współlokatorzy: często może mieszkać z innymi psami, jeśli zostaną dobrze zapoznane.
• Koty i małe zwierzęta: instynkt łowiecki jest skierowany na zająca i lisa; króliki, świnki morskie i koty poza domem mogą być postrzegane jako zwierzyna. To oczekiwanie wynikające z funkcji, a nie zmierzona dana.
• Goście i dostawcy: nie opisano skłonności do stróżowania; może jednak szczekać na dźwięki lub niepokój.

Instynkty i codzienne zachowanie

Hygenhund jest myśliwym węchowym. Jego nos jest na pierwszym miejscu, samodzielność również. Zauważysz to na spacerze przy silnym zapachu: przyspiesza, przestaje słuchać i czasem zaczyna szczekać. To nie nieposłuszeństwo, lecz zachowanie robocze.

Wynika z tego kilka praktycznych konsekwencji. Bez ogrodzonego terenu lub długiej linki swobodne bieganie jest ryzykowne, nawet przy dobrym przywołaniu w salonie. Ogród z niskim żywopłotem nie wystarczy. A pies, któremu brakuje pracy łowieckiej, sam szuka zdobyczy, co w pobliżu zwierzyny, bydła lub ruchliwych dróg może być niebezpieczne.

Ruch w poszczególnych fazach życia

• Szczeniak: krótkie, urozmaicone wyprawy odkrywcze po różnym podłożu i dużo snu; bez wymuszonego obciążenia wytrzymałościowego i bez sztywnej formuły minutowej. Pozwól mu wyznaczać tempo.
• Młody pies: instynkt łowiecki rośnie, a przywołanie często słabnie. Trzymaj psa na długiej lince, stopniowo zwiększaj obciążenie i ćwicz kontrolę impulsów.
• Pies dorosły: licz jako wskazówkę na co najmniej dwie do trzech godzin urozmaiconej aktywności dziennie (orientacyjnie): jeden lub dwa dłuższe spacery albo bloki tropienia w spokojnym tempie, uzupełnione czasem na wąchanie i pracą nośną. Krótkie rundki wokół domu nie wystarczą.
• Senior: krótsze i spokojniejsze sesje z dużą ilością pracy nosem; zwracaj uwagę na sztywność, mniejszą wytrzymałość lub ból i omawiaj zmiany z weterynarzem.

Przy ciepłej pogodzie rasa wymaga ostrożności z wysiłkiem; latem planuj wczesne lub późne godziny, zapewnij wodę i cień oraz zmniejsz tempo.

Wyzwania umysłowe i praca

Hygenhund potrzebuje zadania, a nie dodatkowego spaceru. Odpowiednie są praca na tropie, mantrailing, zabawy w szukanie z jedzeniem w trawie lub lesie, praca na tropach zwierzyny pod kierunkiem myśliwego oraz kontrolowana praca na lince. Praca nosem męczy psa umysłowo bez konieczności dalszego biegania. Dla osób niepolujących mantrailing i praca węchowa to często najlepsza odskocznia. Rasa należy w FCI do kategorii z próbą pracy, więc praca łowiecka jest też oficjalnym elementem celu hodowlanego.

Szkolenie i socjalizacja

Nagroda w postaci jedzenia lub tropu działa na psa kierowanego zapachem lepiej niż presja. Utrzymuj krótkie sesje, zmieniaj ćwiczenia i nagradzaj przede wszystkim powrót. Chodzenie na smyczy wymaga ćwiczeń: pies z nosem przy ziemi łatwo ciągnie.

Budowanie przywołania trwa długo i przy zapachu nigdy nie jest w pełni gwarantowane. Zacznij na długiej lince, stopniowo dodawaj rozpraszacze i przy zwierzętach trzymaj psa na smyczy. Oswajanie z pielęgnacją, autem, weterynarzem i ruchem ulicznym można rozpocząć wcześnie. Socjalizuj spokojnie z ludźmi, psami i dźwiękami, bez przeciążania. Dobre wychowanie wymaga czasu, konsekwencji i najlepiej pomocy trenera, który zna psy myśliwskie.

Zostawanie samemu w domu

Nie znaleziono danych o wrażliwości tej rasy na rozłąkę. Z jego samodzielnego sposobu pracy wynika jednak, że nuda jest największym ryzykiem. Budowanie odbywa się krok po kroku: zacznij od minut, zmieniaj i daj zadanie z gryzakiem lub szukaniem. Nuda może prowadzić do szczekania lub niszczenia; ponieważ rasa bywa głośna, rozsądnie jest poinformować sąsiadów. Jeśli codziennie długo Cię nie ma, bardziej sensowna jest opieka nad psem lub drugi domownik niż zostawianie jednego psa samego.

Mieszkanie, otoczenie, klimat i podróże

Rasa najlepiej pasuje do wiejskiego otoczenia z solidnie ogrodzonym ogrodem lub podwórzem, gdzie hałas nikomu nie przeszkadza. W mieszkaniu lub szeregowcu jest trudno: szczekanie, długie spacery i instynkt łowiecki kolidują z miastem i gęstą zabudową. Ogród nie zastępuje ruchu ani kontaktu.

Sierść jest gęsta i błyszcząca i pasuje do norweskiego klimatu. Chłód i deszcz nie są wielkim problemem; ciepło wymaga odpoczynku i cienia. W aucie najlepiej podróżuje w solidnym transporterze lub w pasach. Na wakacjach musi być na smyczy w miejscach ze zwierzyną. Po każdym spacerze w lesie lub na wrzosowisku sprawdzaj kleszcze i drobne urazy.

Rozmiary, obroże i szelki

Wzorzec rasy nie podaje obwodu szyi ani klatki piersiowej, więc nie ma tu średnich dla rasy. Oficjalna jest tylko wysokość w kłebie (samiec 50-58 cm, suka 47-55 cm), mierzona od ziemi do najwyższego punktu kłebu. Zmierz własnego psa; budowa i kondycja się różnią.

• Obwód szyi: mierz tam, gdzie spoczywa obroża, u nasady szyi, i zostaw miejsce na dwa płaskie palce. Sprawdź, czy obroża nie zsunie się przez głowę.
• Obwód klatki piersiowej: mierz w najszerszym miejscu klatki, kilka centymetrów za przednimi łapami, miękką miarką, która przylega, ale nie wrzyna się.
• Dopasowanie: ramiona muszą się swobodnie poruszać; szelki lub obroża nie mogą otrzeć ani się przesuwać. Jeśli pies jest między dwoma rozmiarami, wybierz ten, który można w pełni regulować. Zmierz ponownie przy zmianie wagi.

Do pracy nad przywołaniem i spokojnym prowadzeniem sprawdzi się regulowana smycz CHABA 10 mm x 130/260 cm; porównaj jej długość i szerokość z potrzebami swojego psa.

Pielęgnacja

• Szczotkowanie: raz w tygodniu szczotką lub gumową rękawicą; w linieniu częściej.
• Czesanie, trymowanie i wyczesywanie podszerstka: niepotrzebne.
• Myć i suszyć: tylko przy brudzie lub zapachu; po mokrej pogodzie dobrze wysusz.
• Uszy: wiszące uszy zatrzymują wilgoć; raz w tygodniu sprawdzaj, czy nie ma brudu, zapachu lub zaczerwienienia i nie czyść na ślepo.
• Oczy: utrzymuj kąciki oczu w czystości i omawiaj zaczerwienione lub łzawiące oczy z weterynarzem.
• Łapy i pazury: sprawdzaj poduszki po spacerach w lesie i po trudnym terenie oraz w porę przycinaj pazury.
• Zęby: myj kilka razy w tygodniu.
• Linienie: brak danych dla rasy; w czasie zmiany sierści szczotkuj częściej.
• Salon pielęgnacyjny: niepotrzebny. Oswajanie z dotykiem, przycinaniem pazurów i myciem zębów zaczyna się u szczeniaka.

Zdrowie i odpowiedzialna hodowla

Wzorzec FCI stanowi, że do hodowli można używać tylko psów funkcjonalnie i klinicznie zdrowych o typowej dla rasy budowie. Samiec musi mieć dwa prawidłowo opuszczone jądra. Dla tej rasy opublikowano niewiele danych zdrowotnych; szwedzki związek kynologiczny pisze, że rasa jest zbyt mała, by porównywać dane weterynaryjne z innymi psami gończymi. Dlatego nie można z pewnością wskazać chorób dziedzicznych specyficznych dla rasy.

Najważniejszym punktem uwagi jest mała populacja. Ostatnie rejestracje w Norwegii wynoszą według szwedzkiego związku kynologicznego około 27-44 szczeniąt rocznie; to bardzo mało i zwiększa ryzyko chowu wsobnego. Dlatego uruchomiono projekty krzyżowania z pokrewnymi norweskimi rasami; według szwedzkiego związku kynologicznego dozwolono też kilka miotów z gończym fińskim (2000 i 2002) oraz jeden z hamiltonstövare (2006). U rasy opisuje się więc przede wszystkim różnorodność genetyczną jako punkt uwagi, a nie konkretną chorobę. Odpowiedzialni hodowcy zazwyczaj badają rodziców pod kątem dysplazji stawu biodrowego, a NKK wymienia rasę w swoim przeglądzie wymagań dotyczących stanu bioder i łokci u zwierząt hodowlanych. Zapytaj związek rasy o aktualne zasady, bo różnią się w zależności od kraju i związku. Wynik badania nie jest gwarancją dla szczeniaka.

Zdrowa waga jest ważna dla stawów i wytrzymałości. Omawiaj z weterynarzem kulawiznę, uporczywe potrząsanie głową, ból oczu, brak apetytu lub wyraźną zmianę zachowania. Nie każdy pies rozwija problemy, a indywidualne objawy wymagają indywidualnej oceny.

Żywienie w poszczególnych fazach życia

Właściwa porcja zależy od dokładnej karmy, wagi, wieku, kondycji i aktywności, a nie od nazwy rasy. Powszechną podstawą obliczeń jest RER = 70 × masa ciała w kg^0,75. Ponieważ wzorzec nie podaje wagi, dla przykładu przyjmujemy psa o masie 22 kg: daje to około 711 kcal zapotrzebowania spoczynkowego. Dzienne zapotrzebowanie jest wyższe o współczynnik z kontrolowanego źródła, takiego jak FEDIAF, a pracujący pies myśliwski potrzebuje więcej niż pies domowy. Przelicz: gramy dziennie = dzienne zapotrzebowanie w kcal ÷ ME w kcal/kg karmy × 1000. To przykład obliczeniowy pokazujący metodę, a nie zalecenie dla Twojego psa.

Szczeniak: wybierz kompletną karmę dla szczeniąt ras średnich i podziel dzienną porcję na kilka małych posiłków; kontrolowany wzrost jest ważniejszy niż szybki. Dorosły: dostosuj do wagi i aktywności i wliczaj przysmaki, zwłaszcza przy wielu nagrodach treningowych. Wyczuj żebra i zobacz talię; używaj rąk, a nie tylko oczu. Senior: dostosuj do kondycji i masy mięśniowej, a nie tylko wieku. Przy intensywnej pracy łowieckiej lub długim dniu na zewnątrz dodatkowa woda jest ważna.

• Applaws Puppy Small & Medium Breed Kurczak 7,5 kg: karma dla szczeniąt ras małych i średnich.
• Vivere Dog Medium Adult Salmon: karma monobiałkowa z łososiem dla dorosłych psów średnich ras.
• Amanova Dog Adult Medium Exquisite Chicken: karma z kurczakiem dla dorosłych psów średnich ras.

Zawsze czytaj opakowanie pod kątem gęstości energetycznej i porcji startowej, po dwóch do czterech tygodniach sprawdź wagę i kondycję, a przy wzroście, chorobie lub wątpliwościach zapytaj weterynarza.

Czas, koszty i codzienne obciążenie

Największym wydatkiem jest czas: codziennie godziny na zewnątrz, trening i praca nosem. Żywienie jest średnie, ale rośnie przy aktywnym psie pracującym. Weterynarz i ubezpieczenie wypadają prawdopodobnie przeciętnie; dane zdrowotne są skape. Zakup jest wyjątkowy: szczeniak z Norwegii może oznaczać długie poszukiwania, transport i koszty importu. Pielęgnacja sierści jest lekka. Licz też na solidnie ogrodzony teren, dobry sprzęt, bezpieczny transport samochodem i opiekę, gdy Cię nie ma. Stałych kwot nie podajemy bez aktualnej kontroli rynku.

Zalety

• Przyjazny i chętny do nauki w kontakcie z ludźmi według zbadanych źródeł.
• Silny węch i wytrzymałość, odpowiednie do pracy na tropie i polowania.
• Typowa dla rasy budowa bez skrajnych cech według wzorca.
• Łatwa sierść: wystarczy szczotkowanie.
• Pracuje samodzielnie i lubi wiele godzin na zewnątrz.

Wady i punkty uwagi

• Bardzo mała populacja; szczenięta trudno znaleźć, a różnorodność genetyczna jest punktem uwagi.
• Silny instynkt łowiecki, który ujawnia się wcześnie; niezawodne bieganie bez smyczy jest nierealne.
• Szczekanie podczas pracy może przeszkadzać sąsiadom.
• Wymaga codziennie godzin ruchu i pracy nosem.
• Niewiele opublikowanych danych o zdrowiu i zachowaniu.

Dla kogo tak

Dla myśliwych i aktywnych ludzi na wsi, którzy chcą pracować z samodzielnym psem wechówki, mają ogrodzoną posesję i są gotów szukać szczeniaka w Norwegii. Doświadczenie z psami myśliwskimi lub wsparcie myśliwego jest atutem. Rodzina musi zaakceptować, że część czasu pies pracuje na zewnątrz.

Dla kogo nie

Nie dla początkujących, nie dla osób w mieszkaniu lub szeregowcu, nie dla tych, którzy chcą psa do towarzystwa biegającego bez smyczy, ani dla domostw z kotami lub małymi zwierzętami, które biegają swobodnie. Także nie dla osób z małą ilością czasu lub takich, którzy nie znoszą hałasu.

Odpowiedzialny zakup, adopcja lub przekazanie

Skontaktuj się z norweskim związkiem rasy lub NKK i poproś o informacje o aktualnych miotach. Pytaj o zdrowie rodziców, w tym bioder, o ich wykorzystanie i charakter, o pokrewieństwo ojca i matki oraz o identyfikację i paszport. Szczenię zwykle nie opuszcza miotu przed około ośmioma tygodniami; ustal pisemnie umowę i opiekę po zakupie. Unikaj zawsze dostępnych szczeniąt, przekazania na parkingu i presji szybkiej płatności.

Ponieważ rasa jest tak rzadka, dostępność w Polsce jest bardzo ograniczona i zwykle chodzi o import. Sprawdź przepisy dotyczące wwozu i szczepień w swoim kraju. Przekazanie dalej jest rzadkie; przy dorosłym psie pytaj o doświadczenie łowieckie, zachowanie wobec kotów i innych zwierząt oraz historię medyczną.

Najczęstsze pytania

Czy hygenhund nadaje się dla początkujących? Nie. Samodzielność, instynkt łowiecki i szczekanie wymagają doświadczenia z psami myśliwskimi.

Czy hygenhund może biegać bez smyczy? Niezawodnie nie. Używaj ogrodzonego terenu lub długiej linki.

Czy może mieszkać w bloku? Praktycznie nie: hałas, ruch i instynkt łowiecki są słabo dopasowane do gęstej zabudowy.

Czy dużo szczeka? Szczekanie należy do jego pracy; spodziewaj się, że odezwie się przy zapachu, zwierzynie i nudzie.

Czy rasa jest dostępna w Polsce? Prawie wcale. Szczenięta pochodzą niemal wyłącznie z Norwegii.

Podsumowanie

Hygenhund to rasa robocza zdefiniowana przez nos: spokojny, przyjazny tropiciel z małą populacją i dużą potrzebą pracy. Pasuje do kogoś, kto chce polować lub tropić w Norwegii albo w podobnym otoczeniu i ma na to czas, teren i cierpliwość. Kto szuka psa domowego biegającego bez smyczy, spokojnego życia w mieście lub zwierzęcia bez hałasu, powinien wybrać inną rasę. Jego dobrostan zależy od codziennej pracy nosem, bezpiecznej przestrzeni do pracy i właściciela, który uznaje, że ten pies ma własny plan, gdy tylko wyczuje zapach.