Cão de Gado Transmontano

Cão de Gado Transmontano - stróż stad przed wilkami w górach

Na stromych pastwiskach Trás-os-Montes, w północno-wschodniej Portugalii, ten pies rzadko pracuje sam. Stada owiec lub kóz są tradycyjnie pilnowane przez kilka Transmontano, które wspólnie czuwają przed wilkami. Rezultatem jest bardzo duży molos: samce osiągają 75–85 cm w kłębie i ważą 60–75 kg, suki są nieco mniejsze. Sierść jest gęsta i półdługa, z wyraźną podszerstką, najczęściej biała z plamami czarnymi, żółtymi, płowymi lub wilczoszarymi.

Pasuje do doświadczonych ludzi z dużą przestrzenią, solidnym ogrodzeniem i sąsiadami, którzy zniosą głos stróża. Jego największym minusem jest połączenie rozmiaru, samodzielności i rezerwy wobec obcych: to nie jest pies do spaceru po sklepach ani do szybkiego pogłaskania. Rasa jest ponadto rzadka poza Portugalią, a FCI uznaje ją od 2020 roku jedynie tymczasowo.

Podstawowe dane

• Oficjalna nazwa: Cão de Gado Transmontano (wzorzec FCI nr 368); po angielsku Transmontano Mastiff, po francusku Mâtin Transmontano, po niemiecku Transmontano-Hirtenhund
• Synonimy: Transmontano Mastiff, Mâtin Transmontano; w niektórych holenderskich wykazach rasa figuruje też jako „Portugese veedrijvershond”, co wprowadza w błąd, bo to pies stróżujący, a nie przepędzający
• Pochodzenie: Trás-os-Montes, Portugalia
• Uznanie: FCI, uznana tymczasowo 26 lutego 2020 (wzorzec opublikowany 27 marca 2020); portugalski Clube Português de Canicultura opiekuje się wzorcem w kraju pochodzenia
• Grupa rasowa: grupa 2 FCI, sekcja 2.2 (rasy molosowate, typ górski), bez próby pracy
• Pierwotna funkcja: stróż stad owiec i kóz przed wilkami
• Wysokość w kłębie: samiec 75–85 cm, suka 68–78 cm (wzorzec FCI)
• Masa: samiec 60–75 kg, suka 50–60 kg (wzorzec FCI)
• Długość życia: brak wystarczająco wiarygodnych danych; pojedyncze źródła podają około 10–12 lat, co pasuje do psa tej wielkości (orientacyjnie)
• Sierść: gęsta, półdługa i obfita, gładka i bardzo gęsta z wyraźną podszerstką; krótsza i drobniejsza na głowie, uszach, pysku i nogach
• Umaszczenie: często białe z plamami czarnymi, żółtymi, płowymi lub wilczoszarymi; jednolicie płowe, żółte lub wilczoszare (pręgowane lub nie) również występuje
• Ruch: orientacyjnie nieco ponad godzinę do półtorej godziny dziennie, rozłożone na spacery, obserwację i odpoczynek
• Wyzwanie szkoleniowe: wysokie; samodzielny i powściągliwy (orientacyjnie)
• Poziom pielęgnacji: średni; gęsta sierść z podszerstkiem, zwłaszcza w okresie linienia
• Zostawanie samemu: budować stopniowo; nie da się podać sztywnej liczby godzin
• Klimat: znosi klimat górski i zimno; upał wymaga cienia, wody i spokoju
• Dla początkujących: nie polecany

Szybki test dopasowania

Może pasować, jeśli:

• mieszkasz na wsi, z bardzo solidnie ogrodzonym podwórzem i dużą przestrzenią;
• masz już doświadczenie z dużymi, samodzielnymi psami i zachowujesz spokój, gdy pies coś zgłasza;
• masz czas, by codziennie chodzić po zróżnicowanym terenie oraz wcześnie i konsekwentnie socjalizować;
• jesteś gotów szukać rzadkiej rasy u hodowcy, który bada swoje psy.

Prawdopodobnie nie pasuje, jeśli:

• mieszkasz na osiedlu z sąsiadującymi ogrodami lub w mieszkaniu;
• chcesz psa, który entuzjastycznie wita gości albo bez problemu idzie luźno na taras;
• po raz pierwszy bierzesz psa albo zostawiasz go samego na długie dni;
• nie jesteś w stanie bezpiecznie utrzymać dużego, silnego psa ani przewozić go samochodem.

Nazwa, uznanie i rasy pokrewne

Nazwa oznacza dosłownie „pies do bydła z Trás-os-Montes”. FCI przyjęła rasę 26 lutego 2020 roku tymczasowo pod numerem 368. Tymczasowo oznacza, że pies może zdobywać tytuły FCI, ale nie kwalifikuje się jeszcze do CACIB, międzynarodowego certyfikatu championatu, dopóki nie nastąpi ostateczne uznanie. W naszym przeglądzie nie znaleźliśmy śladu, że to ostateczne uznanie już nastąpiło. Według rocznych sprawozdań portugalskiego związku kynologicznego CPC od tymczasowego wzorca z 2004 roku trwa program selekcji prowadzony wraz z parkiem przyrody Montesinho.

Nie myl rasy z innymi psami iberyjskimi i portugalskimi. Cão de Castro Laboreiro jest znacznie lżejszy i ma krótką sierść bez podszerstka. Cão da Serra da Estrela i Rafeiro do Alentejo to również duże portugalskie psy stróżujące z własnymi wzorcami; według źródeł wtórnych rasa jest spokrewniona z Rafeiro do Alentejo, ze wspólną genezą w mastifach iberyjskich. Związek z mastifem tybetańskim bywa wspominany, ale nie został udowodniony.

Historia i pierwotna funkcja

Wzorzec FCI mówi, że pochodzenie rasy jest wspólne z historią wszystkich mastifów iberyjskich, a jej rozwój wiąże się z transhumancją, czyli wędrówkami stad wzdłuż stałych szlaków przez półwysep. Pies był towarzyszem pasterza ze szczególnym zadaniem: chronić stado przed wilkami, których w regionie zawsze było dużo. Na stromych, trudno dostępnych pastwiskach Trás-os-Montes rasa dostosowała się do terenu oraz do stad owiec i kóz, aż jej budowa ciała stała się wyraźnie określona.

Portugalska polityka hodowlana pojawiła się późno. Według rocznych sprawozdań CPC rasa otrzymała w 2004 roku tymczasowy wzorzec, a z parkiem przyrody trwa program selekcji. Sprawozdanie za 2009 rok podaje 221 szczeniąt z 50 miotów w księdze hodowlanej; późniejsze sprawozdania wymieniają kilkaset wpisów rocznie. Pasterze zamawiali więcej szczeniąt, niż było dostępnych. Analiza rodowodów z 2010 roku wykazała niski odsetek zwierząt spokrewnionych, ale ostrzegała, że rodowody były niekompletne. Przy małej populacji rozsądnie jest więc zapytać o pochodzenie. Według źródeł wtórnych większość psów nadal pracuje przy stadach (orientacyjnie).

Wygląd i cechy fizyczne

• Budowa: duży, silny i rustykalny, o kwadratowym profilu; wysokość w kłębie i długość tułowia są prawie równe. Wyraźna różnica między samcem a suką
• Głowa i pysk: duża i masywna, ale nie za ciężka w stosunku do tułowia, z wypukłym profilem i umiarkowanym stopem; pysk jest nieco krótszy od czaszki; truflę ma dużą, owalną i najlepiej czarną
• Uzębienie: zgryz nożycowy lub kleszczowy
• Oczy: średnie, migdałowe, miodowobrązowe lub ciemniejsze, z czarno pigmentowanymi powiekami i spokojnym wyrazem
• Uszy: średnie, trójkątne, osadzone na średniej wysokości, z zaokrąglonymi, grubymi końcami; zwisają, ale mogą się odchylać do tyłu i składać pionowo, a przy uwadze ustawiają się do przodu
• Szyja: średniej długości, silna, z pojedynczym, nieprzesadnym podgardlem
• Tułów: prosta linia grzbietu, krótki, szeroki i umięśniony grzbiet, przestronna klatka piersiowa sięgająca łokcia, ale nie niżej, lekko podciągnięty brzuch
• Nogi i łapy: długie, proste, mocne nogi; duże, okrągłe łapy z grubymi, twardymi poduszkami; z tyłu możliwe pojedyncze lub podwójne pazury wilcze
• Ogon: gruby i dobrze owłosiony, nie sięga poniżej stawu skokowego; zwisa szablasto, a w ruchu jest noszony wysoko, sierpowato lub nawet zwinięty
• Sierść i kolor: gęsta, półdługa, gładka, bardzo gęsta z wyraźną podszerstką; biała z plamami lub jednolicie płowa, żółta albo wilczoszara; białe łapy lub biała łysina są powszechne; występują też sierść nakrapiana oraz płowe policzki i brwi (trikolor)
• Szczeniak i dorosły pies: brak wiarygodnych źródeł o tempie dorośnięcia; bardzo duży pies jest zwykle w pełni wyrośnięty dopiero po ponad półtora roku

Jednolicie czarna lub jednolicie biała maść jest we wzorcu poważną wadą, podobnie jak zbyt krótka sierść bez podszerstka.

Charakter i temperament

Wzorzec opisuje psa, który mimo swoich rozmiarów jest łagodny i powściągliwy: ostrożny bez agresji, zawsze spokojny, ze spokojnym wyrazem pyska. Jako stróż przed wilkami jest wyjątkowo obowiązkowy. Po początkowym okresie rezerwy wobec obcych pozwala się dotykać, a według wzorca jest bardzo wrażliwy na uwagę i głaskanie. Psy agresywne lub lękliwe są wykluczone z hodowli.

W codziennym życiu poznajesz ciężkiego psa, który się nie spieszy, ale wszystko widzi. Obchodzi swój teren i sam ocenia, co jest warte zgłoszenia. Źródła wtórne określają samce zwykle jako bardziej zadziorne, a suki jako łatwiejsze w prowadzeniu i wskazują na zachowania zaborcze wobec jedzenia i zabawek; to wskazówki, nie sztywne reguły. Hodowla, socjalizacja i doświadczenia uczenia się w dużej mierze decydują o zachowaniu konkretnego psa.

Dzieci, psy, koty i goście

• Niemowlęta i małe dzieci: rasa jest spokojna, ale przy masie 50–75 kg pies może przypadkiem przewrócić dziecko. Małe dzieci i psy zawsze wymagają aktywnego nadzoru.
• Starsze dzieci: mogą nauczyć się spokojnego obchodzenia z dużym psem. Dzika zabawa z kolegami może skłonić psa do interwencji.
• Obce psy: wzorzec mówi, że samce żyją ze sobą bez konfliktów, ale przy wielu obcych psach może być inaczej. Pies, który widzi obce psy na swoim podwórzu, może uznać to za zagrożenie.
• Współlokatorzy: psy wychowane razem mogą dobrze żyć. W grupie z sukami wzorzec przewiduje hierarchię.
• Koty i drobne zwierzęta: pies stróżujący stada często potrafi żyć ze zwierzętami należącymi do rodziny, zwłaszcza jeśli z nimi wyrósł. Obce zwierzęta na podwórzu pozostają naruszeniem terytorium.
• Goście i kurierzy: nie pozwalaj gościom od razu głaskać psa. Daj mu własne miejsce i po zgłoszeniu odsyłaj go tam. Furtka z dzwonkiem zewnętrznym zapobiega niespodziewanemu spotkaniu kuriera z psem.

Instynkty i codzienne zachowanie

Stróżowanie jest podstawowym zachowaniem. Transmontano trzyma się najchętniej blisko stada lub rodziny, chodzi stałymi trasami i zgłasza podejrzane dźwięki niskim, ciężkim szczekaniem. Dzieje się to głównie wieczorem i w nocy, gdy słyszy więcej niż ty. Pomaga stała wieczorna rutyna: krótki obchód wzdłuż ogrodzenia, potem miejsce w środku lub pod dachem, gdzie może odpoczywać.

Z natury pracuje w grupie psów, a wzorzec określa go jako stróża, który nigdy nie pracuje sam; to tłumaczy, dlaczego może mu być ciężko zarządzać terenem zupełnie bez towarzystwa. Źródła wtórne wspominają też skłonność do podkopywania ogrodzenia i poszerzania terytorium, więc regularnie sprawdzaj ogrodzenie. Polowanie nie jest jego cechą: ochrona oznacza u tej rasy przede wszystkim zajęcie pozycji, ostrzeganie i stanie w miejscu.

Ruch w poszczególnych fazach życia

• Szczeniak: krótkie, spokojne wyjścia, dużo snu i zróżnicowane podłoża. Bez wymuszonego długotrwałego wysiłku, bez powtarzanego chodzenia po schodach i skakania. Przy tak dużej rasie ważniejszy od wyników jest spokojny wzrost.
• Młody pies: instynkt stróżujący staje się widoczniejszy. Zwiększaj obciążenie stopniowo, ćwicz chodzenie na smyczy, czekanie przy gościach i spokojne wracanie w cichym otoczeniu.
• Dorosły: orientacyjnie nieco ponad godzinę do półtorej godziny dziennie, rozłożone na solidny spacer po pagórkowatym lub nierównym terenie, krótszy obchód i spokojne zadania. Wzorzec opisuje lekki, energiczny chód z dużym krokiem; pies chce się ruszać, ale nie biegać.
• Senior: krótsze spacery, miękkie podłoże, uwaga na masę mięśniową. Zwracaj uwagę na sztywność, trudności z wstawaniem lub zmianę zachowania i omawiaj je z weterynarzem.

Upał wymaga uwagi: gęsta sierść z podszerstkiem jest stworzona na zimno. Planuj cięższe spacery na chłodniejsze godziny i zapewnij cień oraz wodę.

Wyzwania umysłowe i praca

Pies hodowany do samodzielnej oceny zagrożenia czerpie niewiele satysfakcji ze standardowych sztuczek posłuszeństwa. Daj mu zadania pasujące do jego natury: stałą trasę spacerową ze zmiennymi zapachami, zabawy w szukanie w trawie, spokojną obserwację z wyższego miejsca i wyraźne „na miejsce” po zgłoszeniu gości. Ćwiczenia równowagi na kłodach trenują ciało i koncentrację bez presji.

Praca na ugryzieniu, sporty obronne i ćwiczenia ostrości nie są polecane dla tej rasy. Predyspozycje są już obecne, a wzorzec wymaga właśnie spokojnego, nieagresywnego psa. Praca behawioralna z doświadczonym trenerem jest rozsądniejsza niż sporty, które podkręcają jego czujność.

Szkolenie i socjalizacja

Szkolenie Transmontano to współpraca z psem, który myśli samodzielnie. Współpracuje, gdy coś ma sens i dla ludzi, którym ufa, ale nie powtarza bez końca. Nagradzaj spokojne zachowanie, prowadź krótkie sesje i unikaj ostrych korekt; źródła wtórne podają, że źle reaguje na karę. Ważniejsze są zaufanie i motywacja niż inteligencja.

• Socjalizacja: zaczynaj wcześnie i buduj spokojnie. Pokazuj szczeniakowi zwykłych ludzi, dźwięki, samochody i zwierzęta bez wymuszania. Celem jest neutralne obserwowanie, a nie witanie wszystkich.
• Przywołanie: nie oczekuj niezawodnego powrotu przy bodźcach. W nieznanym terenie używaj długiej linki i ćwicz w ogrodzonej przestrzeni.
• Chodzenie na smyczy: pies o masie 60 kg lub więcej, który ciągnie, jest nie do utrzymania. Zacznij ćwiczyć smycz, gdy jest jeszcze mały, i ćwicz utrzymywanie dystansu przy bodźcach.
• Pielęgnacja i weterynarz: przyzwyczajaj psa wcześnie do dotyku, brania łap, szczotkowania i badania na stole lub na podłodze. Dużego psa nie da się podnieść.
• Częsty błąd: zmuszanie psa do akceptowania obcych albo karanie go za zgłaszanie. Jedno i drugie podkopuje zaufanie i może zamienić czujność w niepewność.

Zostawanie samemu w domu

Transmontano z natury pracuje w pewnej odległości od swoich ludzi, w grupie psów. Nie musi więc być przy tobie w każdej chwili, ale oczekuje zadania, a czasem towarzystwa innego psa. Buduj zostawanie samemu od minut, idź dalej tylko wtedy, gdy pozostaje spokojny, i nie podawaj sztywnej liczby godzin jako normy.

Pies pilnujący swojego otoczenia może sam w domu szczekać na dźwięki z zewnątrz lub przekopywać ogród. Pomagają spokojne miejsce bez widoku na ulicę, uzgodnienie z sąsiadami i wcześniejszy ruch. Opieka jest trudna: nie każdy hotel dla psów ani opiekun przyjmie bardzo dużego psa stróżującego.

Mieszkanie, otoczenie, klimat i podróże

• Mieszkanie i miasto: nierealistyczny wybór. Rozmiar, głośne stróżowanie i potrzeba przestrzeni do tego nie pasują. Źródła wtórne podają, że źle znosi życie na łańcuchu lub w mieszkaniu.
• Szeregowiec i dom wolnostojący: najlepszy jest dom wolnostojący z dużym, bezpiecznie ogrodzonym terenem. Przy szeregowcu samo uzgodnienie z sąsiadami nie wystarczy.
• Wieś: najlepiej pasuje do pierwotnego trybu życia. Wybierz ogrodzenie, którego nie da się obejść ani podkopać; dzika zwierzyna i bydło zmieniają zachowanie psa, który chodzi na obchód.
• Ogród: ogród nie zastępuje ruchu, interakcji i zadań umysłowych.
• Klimat: stworzony na górskie zimy; latem cień, chłodne miejsce do leżenia i umiarkowany wysiłek.
• Podróże i samochód: pies o masie 50–75 kg wymaga kombi lub busa i bezpiecznego mocowania. Planuj urlopy z opieką albo miejscem, które przyjmuje duże psy stróżujące.

Rozmiary, obroże i szelki

Wzorzec nie podaje obwodu szyi ani klatki piersiowej. Zawsze mierz więc psa samodzielnie; średnia dla rasy nigdy nie wystarczy.

• Szyja: mierz tam, gdzie spoczywa obroża, tuż za uszami i przed łopatkami, i zostaw około dwóch palców luzu.
• Klatka piersiowa: mierz najszersze miejsce klatki piersiowej tuż za przednimi łapami, bez mocnego ściągania.
• Dopasowanie: przestronna klatka piersiowa przechodzi w lekko podciągnięty brzuch, przez co szelki mogą się przesuwać do tyłu. Sprawdź, czy pas brzuszny zostaje na miejscu, łopatki pozostają wolne, a szelki nie przesuną się przez głowę.
• Rozmiar graniczny: wybierz większy rozmiar i dopasuj; rosnący szczeniak potrzebuje kilku rozmiarów.

W naszym asortymencie dla rynku polskiego nie znaleźliśmy obroży ani szelek dostatecznie dużych dla psa tej wielkości, więc nie polecamy konkretnego produktu; mierz psa i szukaj rozmiaru o obwodzie wyraźnie przekraczającym zmierzoną wartość.

Pielęgnacja

• Szczotkowanie i czesanie: szczotkuj dwa do trzech razy w tygodniu; w okresie linienia, zwłaszcza wiosną, codziennie.
• Trymowanie: niepotrzebne. Sierść ma naturalną podszerstkę, której nie powinno się golić.
• Mycie i suszenie: tylko gdy brudny, łagodnym szamponem dla psów. Gęsta sierść z podszerstkiem schnie wolno; dobrze osusz.
• Uszy i oczy: kontroluj zwisające uszy co tydzień pod kątem brudu i zapachu. Wzorzec uznaje luźne i żółte powieki za wadę; trwale zaczerwienione lub łzawiące oczy daj ocenić weterynarzowi.
• Podgardle i wargi: pojedyncze podgardle i lekko obwisłe wargi mogą zatrzymywać brud i ślinę; wycieraj je regularnie.
• Pazury i łapy: sprawdzaj pazury wilcze i poduszki po spacerach; przycinaj pazury ostrożnie albo zleć to komuś.
• Zęby: myj kilka razy w tygodniu; wzorzec wymaga pełnego uzębienia.
• Linienie: gęsta podszerstka wypada kłaczkami, zwykle raz lub dwa razy w roku (orientacyjnie).
• Kleszcze i rany: kontroluj po spacerach w lesie lub w trawie.
• Salon pielęgnacyjny: niepotrzebny, ale duży stół lub salon z miejscem może pomóc w okresie linienia.

Zdrowie i odpowiedzialna hodowla

Dla tej rasy dostępnych jest niewiele wiarygodnych danych zdrowotnych. W źródłach, które sprawdziliśmy, nie udokumentowano żadnej choroby specyficznej dla rasy i nie znaleźliśmy oficjalnego programu badań przesiewowych klubu rasy. To nie znaczy, że rasa jest zdrowa; znaczy, że wiemy zbyt mało, by cokolwiek twierdzić. Długość życia można więc podawać tylko jako przybliżoną wskazówkę, a rozmiar, linia, masa i pielęgnacja mają znaczenie.

• Bardzo duży pies i stawy: u bardzo dużych ras opisuje się ogólnie zwiększoną skłonność do problemów ze stawami biodrowymi i łokciowymi. Odpowiedzialni hodowcy zazwyczaj badają rodziców i pokazują wyniki; zapytaj o to.
• Mała populacja: analiza rodowodów wskazała na niekompletne rodowody, przez co trudno ustalić poziom współczynnika inbredu. Zapytaj hodowcę, jak ogranicza pokrewieństwo.
• Wzorzec: według wzorca FCI do hodowli wolno używać tylko zdrowych psów zdolnych do pracy i o typowej budowie; samce muszą mieć dwa normalnie zstąpione jądra, a psy agresywne lub lękliwe są wykluczone.

Omawiaj z weterynarzem pojedyncze sygnały, takie jak kulawizna, trudności z wstawaniem, duszność, uporczywe wymioty lub wyraźna zmiana zachowania. Badania przesiewowe szacują ryzyko i nie są gwarancją dla szczeniaka.

Żywienie w poszczególnych fazach życia

Sama nazwa rasy nie wystarcza do określenia ilości. Zależy ona od dokładnej karmy, masy, wieku, kondycji, aktywności i zdrowia. Powszechną podstawą obliczeń jest energia spoczynkowa (RER = 70 × masa ciała w kg do potęgi 0,75). Do tego dochodzi współczynnik; wytyczne takie jak FEDIAF podają dla dorosłych psów wartości początkowe rzędu 95–130 kcal na kg^0,75, w zależności od aktywności i wieku. Indywidualne zapotrzebowanie może się znacznie różnić.

Przykład wyłącznie dla wyjaśnienia: przy 50 kg daje to około 1790–2440 kcal dziennie, przy 70 kg około 2300–3150 kcal. Podziel zapotrzebowanie energetyczne przez energię wybranej karmy (ME w kcal na kg) i pomnóż przez 1000; otrzymasz gramy dziennie. ME nie zawsze jest podana na stronie produktu; poszukaj jej na opakowaniu lub u producenta.

• Szczeniak: wybierz kompletną karmę dla szczeniąt ras dużych i pozwól na spokojny wzrost; podziel porcję dzienną na kilka posiłków i nie dodawaj osobno wapnia bez weterynarza. Przykładem jest Applaws Puppy Large Breed Kurczak 2kg, karma dla szczeniąt dużych ras; sprawdź na opakowaniu tabelę dawkowania dla swojej masy.
• Dorosły: wybierz kompletną karmę dla dużych psów, karm zwykle dwa razy dziennie i po dwóch do czterech tygodniach sprawdź masę i kondycję. W naszym asortymencie na rynek polski nie znaleźliśmy odpowiedniej karmy dla dorosłych psów olbrzymich, więc nie polecamy konkretnego produktu. Daj spokój wokół posiłku; to praktyczny zwyczaj, a nie gwarancja przeciw problemom z żołądkiem.
• Senior: nie każdy senior potrzebuje mniej białka. Patrz na aktywność, masę mięśniową, zęby i kondycję i omów przejście na karmę dla seniorów z weterynarzem.

Oprócz żeber używaj rąk: żebra powinny być dobrze wyczuwalne bez grubej warstwy tłuszczu, z góry widoczna talia, z boku podciągnięty brzuch. Gęsta sierść wiele ukrywa, więc dotyk jest ważniejszy od patrzenia. Odejmuj przysmaki od porcji dziennej i zawsze zapewniaj świeżą wodę. Na nową karmę przechodź przez około tydzień. Właściwa porcja zależy od dokładnej karmy, masy, wieku, kondycji i aktywności; traktuj opakowanie jako punkt wyjścia, kontroluj masę i dostosowuj stopniowo. Przy wzroście, chorobie lub wątpliwościach zapytaj weterynarza.

Czas, koszty i codzienne obciążenie

Licz się orientacyjnie z nieco ponad godziną do półtorej godziny dziennie na spacery, spokojną pracę umysłową i szkolenie, plus czas na zarządzanie stróżowaniem i gośćmi oraz kontrolę ogrodzenia.

• Karma: wysokie koszty ze względu na masę 50–75 kg.
• Weterynarz i ubezpieczenie: wysokie przy bardzo dużym psie; znieczulenie, leki i zabiegi liczone są według masy. Sprawdź aktualne warunki ubezpieczenia.
• Sierść i pielęgnacja: średnie; zwłaszcza w okresie linienia.
• Szkolenie: wysokie; przydatny jest kurs dla szczeniąt i wsparcie behawiorysty.
• Opieka: trudna do znalezienia dla bardzo dużego psa stróżującego.
• Wyposażenie: solidne szelki, długa linka, bardzo duże legowisko i bezpieczne miejsce w samochodzie.
• Przestrzeń i transport: duży teren i samochód z dużą przestrzenią ładunkową.
• Salon pielęgnacyjny: niepotrzebny.

Ceny się zmieniają i różnią w zależności od regionu i psa; jako punkt wyjścia przyjmij aktualne dane od hodowcy, ubezpieczyciela i weterynarza.

Zalety

• Obowiązkowy stróż o spokojnej, wyciszonej postawie
• Według wzorca wrażliwy na uwagę i dotyk, gdy kogoś pozna
• Gęsta sierść z podszerstkiem, stworzona na klimat górski i zimno
• Zbudowany do ciężkiej pracy w trudnym terenie, z lekkim chodem mimo wielkości
• Jasny wzorzec FCI z wyraźnymi wymaganiami co do budowy i charakteru

Wady i punkty uwagi

• Bardzo duży i ciężki; każdy błąd w szkoleniu lub transporcie ma duże znaczenie
• Stróżuje też wtedy, gdy tego nie chcesz, zwłaszcza w nocy
• Powściągliwy wobec obcych i nie stworzony do szybkiego zawierania znajomości
• Samodzielny i nie zawsze posłuszny; przywołanie nie jest oczywiste
• Rzadki poza Portugalią, mała populacja i niewiele danych zdrowotnych

Dla kogo

Dla dorosłego gospodarstwa domowego z doświadczeniem z bardzo dużymi psami stróżującymi, z dużym, bezpiecznie ogrodzonym terenem i spokojem w rodzinie. Idealny opiekun czyta mowę ciała, zachowuje spokój, gdy pies zgłasza, prowadzi gości bez przymusu i ma miejsce w domu i w samochodzie. Ze starszymi dziećmi, które spokojnie obchodzą się z psami, i przy jasnych ustaleniach może być stabilnym domownikiem. Kto dodatkowo lubi spacery po pagórkowatym terenie, daje mu pracę pasującą do jego budowy.

Dla kogo nie

Dla osób, które po raz pierwszy biorą psa, mieszkają na osiedlu lub w mieszkaniu, przyjmują wielu gości albo regularnie zostawiają psa samego na długie dni. Kto chce towarzyskiego psa, który wita każdego, albo psa do biegania i osiągnięć sportowych, powinien wybrać inną rasę.

Odpowiedzialny zakup, adopcja lub przekazanie

Oferta poza Portugalią jest bardzo mała. W naszym przeglądzie nie znaleźliśmy śladu ugruntowanej hodowli w Holandii ani Belgii. Kto szuka szczeniaka, trafi prawdopodobnie do Portugalii i musi liczyć się z listą oczekujących, podróżą i własną odpowiedzialnością za dokumenty.

• Hodowca: zapytaj o księgę hodowlaną (portugalski Livro de Origens Português), pochodzenie i badania zdrowotne obojga rodziców i, jeśli to możliwe, odwiedź hodowcę.
• Suka matka i otoczenie: obejrzyj matkę i szczenięta w ich otoczeniu; powinny być oswojone z ludźmi, dźwiękami i zwykłym ruchem.
• Wiek oddania: szczeniak nie powinien opuszczać matki zbyt wcześnie; zapytaj o szczepienia, chip i paszport. Transport międzynarodowy podlega wymogom UE dotyczącym identyfikacji i szczepienia przeciw wściekliźnie; sprawdź aktualne przepisy.
• Umowa i transport: spisz ustalenia i zorganizuj bezpieczny transport ze wszystkimi dokumentami UE.
• Sygnały pseudohodowli: kilka miotów naraz, brak rodziców do obejrzenia, brak rodowodu, nietypowo niska cena i pośpiech.
• Związek rasy i przekazanie: skontaktuj się z portugalskim związkiem kynologicznym CPC lub z Associação de Criadores do Cão de Gado Transmontano. Przekazanie odbywa się zwykle przez hodowcę lub związek rasy; schroniska rzadko mają tę rasę.

Przepisy dotyczące dużych lub czujnych psów, takie jak obowiązek smyczy czy przepisy gminne, różnią się w zależności od kraju i gminy. Sprawdź je przed zakupem w swojej gminie.

Najczęściej zadawane pytania o Cão de Gado Transmontano

Czy Cão de Gado Transmontano jest psem pasterskim przepędzającym bydło? Nie. To pies stróżujący stada. Chodzi ze stadem lub przy nim i chroni przed wilkami; nie przepędza.

Czy rasa jest już ostatecznie uznana? O ile mogliśmy sprawdzić, nie. FCI uznała ją w 2020 roku tymczasowo; ostatecznego uznania nie znaleźliśmy.

Czy może biegać bez smyczy? Tylko w zamkniętym terenie lub po bardzo niezawodnym szkoleniu. W otwartym terenie, przy zwierzynie i bydłu bezpieczniejsza jest długa linka.

Czy jest agresywny? Wzorzec wyklucza agresję. Bądź jednak realistą co do jego powściągliwości i ustal gościom jasne zasady.

Czy mocno linieje? Prawdopodobnie tak: gęsta podszerstka wypada kłaczkami. W okresie linienia licz się z codziennym szczotkowaniem (orientacyjnie).

Czy to pies dla początkujących? Nie. Rozmiar, samodzielność i instynkt stróżujący wymagają doświadczenia z bardzo dużymi psami i spokojnego, konsekwentnego podejścia.

Podsumowanie

Kto bierze Cão de Gado Transmontano, nie przynosi do domu partnera sportowego ani pieska kanapowego, lecz pracującego stróża, który poważnie traktuje swoje zadanie. Jego siłą jest spokój: ostrzega, patrzy i czeka. Ceną jest rozmiar, głośność i dystans wobec obcych oraz poszukiwanie hodowcy, który mieszka daleko. Wybierz go tylko, jeśli masz teren, doświadczenie i hodowcę traktującego rasę poważnie, a zdecyduj się na inną rasę, jeśli czegoś z tego brakuje. Jego dobrostan zależy od przestrzeni, zadania i opiekuna, który potrafi go czytać.